De onzichtbare architectuur: Hoe de ruimte tussen mensen je organisatie vormt
12 jan 2026
Hi! Hylke(Yuka) hier, Deze week brengen we de architectuur tussen mensen in kaart tijdens ons wekelijkse 'Campfire stories' moment. Lees met me mee;
Als directeur of HR-manager ben je dagelijks bezig met het bouwen van een sterke organisatie. Je kijkt naar strategieën, processen en resultaten. Maar de meest succesvolle leiders kijken nog een slag dieper. Zij zien wat de meeste mensen over het hoofd zien: de onzichtbare patronen en de manier waarop mensen betekenis geven aan hun werk. In de wereld van organisatieantropologie noemen we dit de 'white spaces between people': de onzichtbare lijntjes die maken dat een groep zich als een collectief gedraagt.
Het interne besturingssysteem
Je kunt cultuur zien als het interne besturingssysteem van je bedrijf. Je ziet de softwarecodes niet direct, maar ze bepalen wel hoe de hele organisatie functioneert. Net als zwaartekracht is cultuur altijd aanwezig. Je merkt de kracht ervan in de manier waarop informatie door de gangen reist, in de toon van een vergadering, of in de ongeschreven regels over hoe je hier succesvol wordt.
Die onzichtbare lijntjes tussen mensen hebben een eigen dynamiek en een eigen DNA. Het is als een fijnmazig netwerk: wanneer je ergens een verbinding verandert, reageert het hele systeem daarop.
De wisselwerking: Bouwen en gevormd worden
Een van de meest inspirerende inzichten is dat jij als leider de architect bent van dit systeem, maar er tegelijkertijd door wordt beïnvloed. Mensen vormen samen een cultuur, maar die cultuur vormt op haar beurt weer de mensen.
Nieuwe medewerkers leren razendsnel 'hoe de hazen lopen'. Ze observeren niet alleen de officiële protocollen, maar scannen voortdurend de omgeving: wat wordt hier écht gewaardeerd? Wordt er geluisterd naar nieuwe ideeën? Hoe reageert de directie op een fout? Door deze codes te ontcijferen, passen zij hun gedrag aan om onderdeel te worden van het geheel.
Regie voeren op de onderstroom
Echte cultuurverandering ontstaat niet door het simpelweg afkondigen van nieuwe regels, maar door de bestaande ordening van relaties en betekenissen te verschuiven. Alles wat in je organisatie gebeurt – ook gedrag dat op het eerste gezicht onhandig lijkt – heeft een logica en een functie.
Als leider krijg je pas echt grip op verandering wanneer je de onderliggende overlevingsstrategie van een team begrijpt. Weerstand is in dit licht geen blokkade, maar een waardevol signaal; het laat zien wat medewerkers belangrijk vinden om te behouden in de huidige cultuur. Door de dialoog aan te gaan met de makers van de cultuur, leg je de basis voor een nieuwe, krachtige ordening.
CinderMonkey’s Monthly Two’s
Twee Inzichten
De Kracht van de Verbinding: Cultuur zit niet in de individuele medewerker, maar in de interactie tussen mensen. Je verandert de cultuur door de relaties te herdefiniëren.
Gedrag als Logica: Elk hardnekkig patroon in een team was ooit een logisch antwoord op een uitdaging. Begrijp de historie om de toekomst te kunnen veranderen.
Twee Vragen
Welke ongeschreven regel in jouw organisatie zorgt er momenteel voor dat mensen het beste uit zichzelf halen?
Als je kijkt naar de 'white spaces' in jouw team, waar zie je dan de sterkste verbindingen en waar zitten de 'dead zones'?
Eén Anekdote uit het werkveld
De Onzichtbare Drempel Ik bezocht onlangs een organisatie waar de directie de 'deur altijd open' had staan voor innovatieve ideeën. Toch kwamen er nauwelijks medewerkers langs. Na een paar dagen meelopen werd de 'architectuur' duidelijk: de bureaus van de directie stonden op een verhoging achter een glazen wand. Hoewel de deur letterlijk openstond, was de psychologische drempel door de fysieke inrichting en de heersende hiërarchie te hoog. De 'white space' vertelde een ander verhaal dan de ambitie. Door de werkplekken gelijkwaardiger in te richten en de informele 'ranking' te bespreken, begon de stroom van ideeën weer te lopen.
Ben je er aan toe om in jullie organisatie deze 'white space' ook in kaart te brengen? Je voelt hem al in de onderstroom, maar wellicht is het nog lastig er woorden aan te geven. Als je er aan toe bent om hem in kaart te brengen, kom bij ons langs voor een kop koffie of thee ;)
Dan checken we samen hoe we hem niet alleen boven water krijgen, maar ook doelgericht verbeteren.
Hoogtepunten:
Cultuur als "tussen ruimte": In plaats van alleen te focussen op individuele medewerkers, kijken top leiders naar de onzichtbare verbindingen die een groep als collectief laten functioneren.
Het Interne Besturingssysteem: Cultuur werkt als de broncode van een bedrijf; hoewel onzichtbaar, bepaalt het hoe informatie zich verspreidt, hoe vergaderingen aanvoelen en wat er nodig is om succesvol te zijn binnen de organisatie.
De Menselijke Feedback Lus: Er is een voortdurende wisselwerking waarbij mensen samen hun cultuur vormen, terwijl die cultuur tegelijkertijd het gedrag en de patronen van die mensen beïnvloedt.
Leiden vanuit de Onderstroom: Betekenisvolle verandering komt niet van bovenaf via decreten, maar door het verschuiven van relaties en betekenissen binnen het team.
Gedrag als Logica: Elk koppig of "onhandig" teampatroon heeft eigenlijk een onderliggende logica of historische functie die ooit nut heeft gehad.